!دفاع مستمر و ضروری از سکولاریسم و لائیسیته
سکولاریسم و لائیسیته از اصول بنیادین جوامع آزاد، دموکراتیک و برابر هستند. نهادهای عمومی نباید در خدمت هیچ دین یا ایدئولوژی‌ای باشند، بلکه باید حقوق و آزادی‌های برابر را برای همه تضمین کنند؛ صرف نظر از اینکه افراد مذهبی باشند، به ادیان مختلف تعلق داشته باشند یا به هیچ دینی اعتقاد نداشته باشند.
مدارس، دانشگاه‌ها، نهادهای دولتی و سایر مؤسسات عمومی باید محیط‌هایی امن و بی‌طرف باشند که در آن هیچ‌کس به دلیل جنسیت، دین، عقیده یا نداشتن باور مذهبی مورد تبعیض قرار نگیرد.
کودکان دارای حقوق مستقل هستند
کودکان افرادی مستقل و برخوردار از حقوق خاص خود هستند و نباید صرفاً حامل باورهای مذهبی یا سنت‌های والدینشان تلقی شوند. حق کودکان برای برخورداری از آموزش، امنیت، رشد آزادانه، تمامیت جسمانی و تفکر مستقل باید به رسمیت شناخته شود و مورد حمایت قرار گیرد.
آزادی مذهبی والدین نباید به معنای حق نامحدود آنان برای تحمیل باورها، مناسک مذهبی یا مقررات پوششی بر کودکان باشد. کودکان باید در برابر خشونت، ازدواج کودکان و ازدواج اجباری، ختنهٔ دختران و پسران بدون ضرورت پزشکی، خشونت‌های ناموسی و دیگر اشکال اجبار مذهبی، از جمله وادار کردن آنان به روزه‌داری در ماه رمضان، محافظت شوند.
این حمایت باید حق همهٔ کودکان را برای برخورداری از آموزش برابر و مشارکت آزادانه و بدون تبعیض در فعالیت‌های آموزشی تضمین کند. همهٔ کودکان باید، متناسب با سن خود، به آموزش دربارهٔ مسائل جنسی، روابط و زندگی مشترک، آموزش اجباری شنا و سایر فعالیت‌های مدرسه دسترسی داشته باشند. هیچ کودکی نباید به دلیل جنسیت، دین یا باورهای مذهبی خانواده‌اش از مشارکت در این فعالیت‌ها محروم شود.
بی‌طرفی نهادهای عمومی و حق آموزش
ما بر این باوریم که نهادهای آموزشی دولتی باید بر پایهٔ بی‌طرفی، برابری و احترام به حقوق هر کودک فعالیت کنند. همهٔ کودکان باید به آموزشی جامع، متناسب با سن و مبتنی بر مبانی علمی دسترسی داشته باشند؛ آموزشی که تفکر انتقادی، استقلال فردی، برابری جنسیتی و احترام به حقوق بشر و ارزش‌های دموکراتیک را تقویت کند.
مدارس مذهبی نباید اجازهٔ فعالیت داشته باشند. آموزش باید بر مبانی علمی و ارزش‌های دموکراتیک استوار باشد و از هرگونه تبلیغ، تلقین و تحمیل باورهای مذهبی مصون بماند. هر کودک باید بتواند بدون فشار مذهبی، جهان‌بینی و دیدگاه خود را آزادانه شکل دهد.
هیچ کودکی نباید از حق تحصیل محروم شود یا به دلیل جنسیت، دین خانواده یا هنجارهای مذهبی مربوط به پوشش مورد تبعیض قرار گیرد. همهٔ کودکان باید از حق برابر برای شرکت در آموزش‌ها و فعالیت‌های مدرسه برخوردار باشند.
نهادهای عمومی نباید هیچ دین یا ایدئولوژی‌ای را بر دیگران ترجیح دهند یا به افراد تحمیل کنند. استقلال فردی کودکان، آزادی اندیشه و عقیده و حق آنان برای شکل دادن به جهان‌بینی خود باید به رسمیت شناخته شود و مورد حمایت قرار گیرد.
مقررات مربوط به نمادهای مذهبی و پوشش در محیط‌های آموزشی باید با محوریت حقوق کودکان و بر پایهٔ اصول سکولاریسم و لائیسیته تدوین شوند؛ به‌گونه‌ای که برابری، آزادی اندیشه و استقلال فکری کودکان تضمین شود.
تجربهٔ کشورهای دیگر و تحولات جمهوری آذربایجان
در کشورهای اروپایی، از جمله فرانسه، اتریش، بلژیک، دانمارک، بلغارستان، هلند، سوئیس، آلمان، لوکزامبورگ و فنلاند، رویکردهای متفاوتی دربارهٔ سکولاریسم، بی‌طرفی نهادهای عمومی، آموزش و نمادهای مذهبی وجود دارد. قوانین این کشورها یکسان نیست و تفاوت‌هایی میان مقررات مربوط به کارکنان نهادهای عمومی، دانش‌آموزان و پوشش‌های مذهبی وجود دارد. با این حال، بررسی این تجربه‌ها فرصتی برای بحث دربارهٔ چگونگی تضمین برابری، حقوق کودکان، آزادی اندیشه و استقلال فردی فراهم می‌کند.
در جمهوری آذربایجان، هیئت وزیران در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، مصوبهٔ شمارهٔ ۳۰۹ را دربارهٔ اصلاح مقررات لباس فرم مدارس دولتی تصویب کرد. این مصوبه، بنا بر گزارش‌های منتشرشده، پوشش‌هایی را که با لباس فرم مقرر یا با تفسیر رسمی از اصل آموزش سکولار ناسازگار تلقی شوند، محدود می‌کند. نام حجاب در متن مصوبه به‌صراحت ذکر نشده است. با این حال، در اکتبر ۲۰۲۶، گزارش‌هایی دربارهٔ جلوگیری از ورود برخی دانش‌آموزان و معلمان محجبه به مدارس منتشر شده و اعتراض‌هایی نیز در این زمینه شکل گرفته. این تحولات نگرانی‌هایی دربارهٔ دسترسی برابر به آموزش و نحوهٔ اجرای مقررات پوشش ایجاد کرده‌اند.
این تجربه بار دیگر اهمیت بررسی رابطهٔ میان بی‌طرفی نهادهای عمومی، حق آموزش، آزادی مذهب و آزادی از مذهب و حمایت کودکان در برابر تبعیض را برجسته می‌کند. هرگونه سیاست‌گذاری در این زمینه باید حقوق بنیادین کودکان، برابری جنسیتی و حق آنان برای برخورداری از آموزش بدون تبعیض را در نظر بگیرد.
ما خواهان آن هستیم که در سوئد نیز بحث دربارهٔ سکولاریسم، لائیسیته و بی‌طرفی نهادهای عمومی با تأکید بر حقوق کودکان، برابری جنسیتی، آزادی اندیشه و استقلال فردی ادامه یابد و راهکارهای مناسب برای تقویت این اصول بررسی شود.
خواسته‌های ما
ما از نهادهای دولتی سوئد، مؤسسات آموزشی و سازمان‌های جامعهٔ مدنی دعوت می‌کنیم اقدامات زیر را در دستور کار قرار دهند:
۱. تقویت سکولاریسم، لائیسیته و بی‌طرفی نهادهای عمومی و تضمین استقلال آن‌ها از هرگونه اجبار مذهبی و ایدئولوژیک.
۲. حمایت از کودکان در برابر اجبار مذهبی، فرهنگی و خانوادگی، از جمله تحمیل پوشش مذهبی، روزه‌داری و سایر مناسک مذهبی.
۳. تضمین حق برابر همهٔ کودکان برای برخورداری از آموزش، بدون تبعیض بر پایهٔ جنسیت، دین یا باورهای خانواده، و فراهم کردن آموزش جامع، متناسب با سن و مبتنی بر مبانی علمی.
۴. حفاظت از تمامیت جسمانی، سلامت و امنیت کودکان و مقابله با اعمال زیان‌بار و ناقض حقوق آنان، از جمله ختنهٔ دختران و پسران بدون ضرورت پزشکی، ازدواج کودکان، ازدواج اجباری و خشونت‌های ناموسی.
۵. تضمین مشارکت برابر همهٔ کودکان در آموزش‌ها و فعالیت‌های مدرسه، از جمله آموزش جنسی متناسب با سن، آموزش اجباری شنا و سایر فعالیت‌های آموزشی، بدون تبعیض یا معافیت مبتنی بر فشارهای مذهبی و خانوادگی.
۶. حمایت از استقلال فکری و آزادی اندیشه کودکان و به رسمیت شناختن حق آنان برای شکل دادن به جهان‌بینی خود، برخورداری از باور مذهبی، تغییر باور یا دین و نیز آزادی از دین، بدون اجبار و تحمیل.
ما خواهان چه جامعه‌ای هستیم؟
ما خواهان جامعه‌ای آزاد، برابر، دموکراتیک و انسانی هستیم که در آن زنان و مردان از حقوق برابر برخوردار باشند، کودکان بتوانند بدون ترس و اجبار رشد کنند و هیچ‌کس به دلیل داشتن یا نداشتن دین مورد تبعیض قرار نگیرد.
ما از سکولاریسم و لائیسیته دفاع می‌کنیم، زیرا بر این باوریم که استقلال نهادهای عمومی از سلطهٔ مذهبی و ایدئولوژیک، برای آزادی، برابری و تضمین حقوق بشر برای همگان ضروری است.
ما از نهادها و سازمان‌های سوئدی دعوت می‌کنیم که برای تقویت بی‌طرفی نهادهای عمومی، استقلال کودکان و حمایت مؤثرتر از حقوق هر کودک تلاش کنند.
دفاع از حقوق کودکان، آزادی و برابری، مسئولیتی مشترک است که فراتر از مرزهای ملی قرار دارد.
نهاد کودکان مقدمند
استکهلم، ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶